Stellingen en mat in zoveel opgaves

De mat in 1, mat in 2 en mat in 3 opgaves werkten al langer volkomen onafhankelijk van de oude site, maar voor de meer dan 4000 schaakopgaves op de stellingen-pagina heb ik dit, vanwege de omvang, toch nog een tijdje uitgesteld. Omdat de oude site steeds slechter bereikbaar werd heb ik dit uiteindelijk toch maar gedaan.

De schaakstellingen vormen een schat aan oefenmateriaal, dat de laatste tijd door de vaste bezoekers erg gemist werd.

Een mat in vier

Vandaag een (redelijk eenvoudige) mat in vier stelling als aanvulling op de vele schaakopgaves op deze site.

Shirov - Dominguez

De beslissende partij uit de grootmeester A-groep van het Corus toernooi is ongetwijfeld de partij tussen Alexei Shirov en Leinier Dominguez, vooral omdat deze laatste op de 30ste zet een beslissende fout maakte, die uiteindelijk toch niet beslissend bleek te zijn. Shirov, die het toernooi zo goed begon met vijf overwinningen op een rij, zou met een winstpartij samen met Magnus Carlsen op de eerste plaats uitgekomen zijn.

Jammer voor Shirov, al zorgt het winnen van Carlsen en de 15-jarige Giri in de B-groep waarschijnlijk wel voor meer publiciteit.

Oom Jan leert zijn neefje schaken

Op de KNSB-site zag ik toevallig het bericht staan dat van het welbekende boek van Albert Loon 'Oom Jan leert zijn neefje schaken' de volledige tekst sinds maart 2008 online staat op de site van de digitale bibliotheek van de Nederlandse letteren (dbnl). Via downloaden kun je ook de PDF-versie opslaan en/of bekijken.

De Spaanse opening

De Spaanse opening is een van de meestgespeelde openingen, zeker onder de jeugdspelers. De opening levert vaak interessante partijen op en biedt veel mogelijkheden.

We beperken ons dit keer tot de belangrijkste varianten.

Schaakopgave

Op deze plaats zul je bij ieder bezoek steeds een andere schaakstelling aantreffen. Laat je dus niet in de war brengen door de datum boven dit bericht. Rechts van het bord staat de stelling uitgeschreven (voor blinden en slechtzienden).

De stukken kunnen verzet worden met de muis.
Zodra je de goede zet gevonden hebt verschijnt de volledige oplossing rechts van het bord in beeld, maar dit kan ook door op de link "Toon oplossing" te klikken.

Wit aan zet wint

Op deze site staan al veel schaakopgaves en bij ieder bezoek aan schaakpraat staan er weer andere. Dit voordeel is soms ook een nadeel. Het is immers nauwelijks mogelijk om een dag later nog eens verder naar zo'n opgave te kijken of om de oplossing als reactie te geven.

Vandaar dat ik af en toe ook een extra diagram zal plaatsen. Succes.

Openingsvallen in het siciliaans

Openingsvallen geven vaak een goed inzicht in openingen. In plaats van steeds te weten wat normaal gesproken de varianten zijn die gespeeld worden is het de vraag waarom de andere zetten niet goed zijn. Door een aantal van dit soort partijen met openingsfouten na te lopen ontstaat een gevoel voor het hoe en waarom van een opening.
Vandaag een aantal openingsfouten in het Siciliaans.

Wederzijdse zetdwang

Meestal is het een voordeel in een bepaalde stelling aan zet te zijn. Soms zou je echter liever geen zet doen omdat iedere zet je stelling verslechtert, en omdat je bij schaken niet mag passen moet het toch.
Dit noemen we zetdwang, soms nog beter bekend onder de duitse naam Zugzwang. Een bijzondere vorm van zetdwang is de wederzijdse zetdwang.
Hierbij verslechtert bij beide spelers de stelling als ze een zet doen. Dit heeft meestal tot gevolg dat de speler die aan zet is een half punt kwijtraakt. Hij verliest dus in plaats van het nog remise te houden of het wordt remise terwijl het anders nog gewonnen zou zijn.

Soms gaat het bij zetdwang zelfs om het volle punt, zoals in het onderstaande diagrammen.

Voor degenen die geinteresseerd zijn in dit soort stellingen met wederzijdse zetdwang: Op de Mutual Zugzwang list site is een volledige lijst te vinden.

---

ONJK L+P

Onderstaande partij is de in de zesde ronde tijdens het ONJK gespeelde partij tussen Giel van Rijn en Tobias Kabos (in de B-groep). Deze enidigde in een eindspel met Loper en Paard wat Tobias goed wist uit te spelen. De laatste zetten ontbreken helaas, maar Tobias wist het goed uit te spelen en Giel was zo sportief zich mat te laten zetten.

Een interessant toreneindspel

Onderstaande partij is de partij tussen B. Damljanovic (2585) en D. Pavasovic (2567) uit de vijfde ronde van Gorenje 2007. Met name het eindspel is de moeite van het naspelen waard.

Oppositie

Bijna iedere bezoeker hier zal op het gebied van schaken wel eens van oppositie gehoord hebben. Niet iedereen zal bekend zijn met de verschillende vormen van oppositie: de verticale, horizontale en diagonale oppositie, de verre oppositie in dezelfde drie richtingen en de virtuele oppositie.
Heel kort samengevat komt het erop neer dat het hebben van de oppositie gunstig is, omdat hierdoor de vijandige koning moet wijken. De meest algemene vorm van de oppositie is de virtuele oppositie. Deze wordt bereikt als beide koningen op een veld van dezelfde kleur staan en dit de hoekpunten van een rechthoek zijn waarvan ook de andere hoekvelden deze kleur hebben.
Onderstaande partij is in 1851 te Londen gespeeld tussen Howard Staunton en Elijah Williams. Het is een zeer illustratieve partij voor dit begrip oppositie. Ten eerste doordat Staunton de partij waarschijnlijk niet verloren had als toendertijd de virtuele oppositie al bekende stof was geweest. Ten tweede omdat bij correct spel van wit de verschillende vormen van oppositie naadloos in elkaar overgaan.

Staunton - Williams (London 1851)

De slechtst mogelijke zet

Je hoort een schaker wel eens zeggen, dat hij in een bepaalde stelling alles had mogen spelen, behalve de zet die hij speelde. Hij speelde de slechtst denkbare zet. Maar wat is nu eigenlijk de slechtste zet?

In the worst possible move, aflevering 334 van Open chess diary, definieert Tim Krabbé de slechtst mogelijke zet als de zet die tot gevolg heeft dat de speler onmiddelijk zelf matgezet wordt, terwijl alle andere zetten mat in 1 zijn.
De slechts mogelijke zet is dan zo'n zet in die stelling waarbij het aantal mogelijke zetten maximaal is.

In de diverse naschriften die sinds de originele verschijningsdatum van dit stukje (4 januari 2007) zijn toegevoegd passeren steeds stellingen met nog meer zetten de revue. En op 8 maart verscheen zo de volgende, door Joaquim Crusats gecomposeerde, stelling.


Wit kan hier kiezen uit maar liefst 178 reglementaire zetten, waarvan er 1 direct verliezend is en alle andere 177 zetten mat in 1 of mat in 2 zijn. De 177 winnende zetten zijn dus niet allemaal mat in 1, maar de stelling is toch wel heel bijzonder te noemen. Het aantal zetten komt bijvoorbeeld wel erg dicht in de buurt van het maximum aantal zetten dat in een legale stelling mogelijk is. Tot op de dag van vandaag ligt het maximum van de hiervoor bedachte stellingen nog steeds op 218. Recordhouder met deze, in het volgende diagram weergegeven, stelling is Nenad Petrovic en hij heeft dit record al sinds 1964 op zijn naam staan.

Pionneneindspel met meer pionnen

Voortbouwend op het eindspelletje uit het vorige bericht staan in de beginstelling van onderstaand diagram een aantal extra pionnen op het bord. Op het eerste gezicht lijkt het misschien ook wel remise. Beide spelers hebben evenveel pionnen en de witte koning lijkt het druk genoeg te hebben met de e-pion van zwart. We zullen zien dat deze stelling gewonnen is voor wit. Wit zal achtereenvolgens de e-pion winnen en vervolgens een doorbraak forceren. Wit moet het wel goed spelen, want een zet als 1.Ke3?? is direct verliezend.

Twee tegen 1

Het is weer tijd voor een eindspelletje. Dit keer heeft wit twee pionnen en zwart 1. In de beginstelling is wit aan zet, maar de stelling is ondanks de pluspion remise. Toch moet je bij deze stelling goed opletten waar de pionnen precies staan, want 2 rijen verder is het wel degelijk gewonnen voor wit. We zullen eens even kijken hoe dat zit.


Belangrijk aan dit eindspel is vooral om in te zien dat dit twee rijen verder dus echt wel een gewonnen eindstelling voor wit oplevert. Speel dat zelf anders nog maar een keertje na.

Als je het lesmateriaal over de enkele pion nog even na wil kijken kun je het beste bij het eenvoudig pionneneindspel of de sleutelvelden beginnen.

Een mat in 2 op het NK Jeugd

Tijdens het NK voor de jeugd tot 20 jaar kwam na de 86e zet in de vierde ronde bij de partij tussen Dirk van Dooren en Twan Burg de volgende stelling op het bord. Het is een mat in twee stelling en als je eenmaal weet dat het mat in twee is zul je de oplossing waarschijnlijk wel vinden.

Anders kun je natuurlijk altijd nog bij de partijen kijken, want Dirk zag het mat in twee ook.

Meer mat in twee stellingen zijn te vinden via de links aan de rechterzijde, de navigatiebalk bovenin of door door op de link te klikken.

Twee tegen twee

De beginstelling die bij het onderstaande diagram hoort is remise.
Zowel zwart als wit hebben twee pionnen en beide koningen hebben de handen vol aan het tegenhouden van de pionnen. Ze kunnen dit in de diagramstelling dan ook net bolwerken en door in de varianten zowel wit als zwart een verkeerde zet te laten spelen krijgen we meteen wat andere stellingen op het bord.

Merk op dat het met een pion minder meteen gewonnen is voor de andere partij. Dit soort pionnen zijn immers onaantastbaar, zodat de eigen koning alle tijd heeft om ze te hulp te schieten.

Drie tegen drie

Onderstaande stelling is gewonnen voor wit.

Hoe wit hier de pionnendoorbraak forceert is niet zo heel moeilijk en in eerste instantie heeft deze stelling een aantal dagen  zonder de oplossing op de site gestaan om iedereen de gelegeheid te geven het eerst even zelf op te lossen.


Het belang van deze stelling zal later duidelijker worden als de meer complexe pionneneindspelen aan bod komen.

Onderstaande opgave lijkt me nu in ieder geval redelijk eenvoudig op te lossen. Hoewel zwart een pion meer heeft is ook dit gewonnen voor wit. Met zwart aan zet zou het gewonnen zijn voor zwart.

Openingsvallen in het Italiaans

In onderstaand diagram zijn een aantal openingsvallen van de Italiaanse opening na te spelen. Door deze varianten na te spelen en echt te begrijpen waarom een zet verliezend is, wordt een beter begrip van de Italiaanse opening verkregen. De specifieke zettenreeksen die kenmerkend zijn voor een opening ontstaan immers vooral doordat de andere zetten fout of minder goed zijn.

Tip: als het driehoekje rechts onder het bord niet zwart is kan met de knoppen met de enkele pijltjes stap voor stap door die variatie worden heengelopen. (De subvarianten worden dan niet meegenomen).

Italiaans

In dit stukje worden eerst even de belangrijkste ideeen van de Italiaanse opening opgenoemd, waarna in het diagram de hoofdvarianten nagespeeld kunnen worden.

Bij de Italiaanse opening proberen beide spelers de macht over het centrum te krijgen. Wit doet dit door middel van zetten als 4.c3 en 5.d4. Zwart zal door middel van een zet zoals ...d5 proberen dit cenrum af te breken.

Voor beide partijen is het belangrijk snel de stukken te ontwikkelen. Wit zal verder proberen zijn loper op het zwakke f7 te richten, maar meestal zal de aanval niet snel genoeg ingezet kunnen worden om de koning nog in het midden mat te kunnen zetten. Beide spelers brengen hun koning in de meest gespeelde varianten via de rokade immers snel genoeg in veiligheid.

Probeer de centrale lijnen te bezetten met de toren, zeker als deze open zijn gegaan. Uiteindelijk kan dit in het eindspel het beslissende voordeel opleveren.
Vanwege de symmetrie gelden voor zwart in deze opening vrijwel dezelfde dingen als voor wit.